De stelling van week 44
Elke week formuleert Regelzucht.nl een uit het leven gegrepen stelling, onder auspiciën van het ministerie van Onzinnige Regels. De stelling van deze week luidt:
Bureaucratie is een uitstekend bastion om je als verantwoordelijk persoon of instantie in te verschuilen. U wordt nadrukkelijk verzocht te reageren!
De even tragische als verwoestende brand in het detentiecentrum op Schiphol afgelopen week (Youp van ’t Hek spreekt in zijn column in het NRC terecht van Schiphel) waarbij elf uitgeprocedeerde asielzoekers om het leven kwamen, was volgens experts te voorkomen geweest als adviezen ter verbetering van de brandveiligheid waren opgevolgd. Dat lijkt dus niet te zijn gebeurd. En ook is er in het vervolg niet adequaat gehandeld. Lousewies van der Laan zegt terecht dat waar doden vallen per definitie niet adequaat is gehandeld. En nu? Er zullen nu ongetwijfeld talloze onderzoeken worden geïnitieerd, diverse commissies samengesteld, gewichtige enquêtes, al dan niet parlementair, uitgevoerd, enzovoort. Kortom: de hele batterij bureaucratie zal worden aangewend om de bovenste steen boven te halen. Of misschien toch om de bovenste steen juist onder te krijgen. Vandaar de stelling: Bureaucratie is een uitstekend bastion om je als verantwoordelijk persoon of instantie in te verschuilen.
U kunt uw reactie rechtstreeks mailen naar het ministerie van Onzinnige Regels Het emailadres luidt: minvor@home.nl. Na onzinnige moderatie door de afdeling Voorlichting & PR zal uw reactie direct geplaatst worden, en wel onderaan deze pagina.
NB U kunt uw reacties direct mailen naar het Ministerie Van Onzinnige Regels. Uiteraard kunt u ook gebruik maken van de automatische reactieruimte onderaan deze pagina. In beide gevallen echter is moderatie onontkoombaar.
Ik zeg met grote passie ‘ja’ tegen de stelling. En wil er graag aan toevoegen dat het onkunde is. Als men niet kan onderhandelen, bijvoorbeeld omdat men te rechtlijnig is of zo, dan gaat men op zijn regelstrepen staan.
Soms heeft de regelverdediger ook geen naam. Dan heet hij geen Piet, maar gewoon ‘belastingdienst’. Of ‘minsterie’. Kafkaiaanse anonimiteit, daar genieten dat soort mensen van. Ze voelen zich sterker als ze zelf zijn opgeheven.
Het ministerie van Justitie hecht eraan de volgende verklaring onder de aandacht te brengen (zoals die eerder is verspreid onder de nieuwsdiensten). ‘Wij zijn op de hoogte van het rapport van de commissie Siepel. Maar die commissie heeft nooit de justitiecellen in kwestie onderzocht, omdat het complex er in de huidige vorm toen nog niet was. Pas in 2003 heeft de gemeente Haarlemmermeer daar een vergunning voor afgegeven. De cellen in kwestie zijn nooit door de commissie Siepel onderzocht. Bovendien hebben justitiecellen een eigen commissie van toezicht en zijn die cellen niet te vergelijken met de passantenverblijven van de marechaussee die nog wel onderdeel zijn van het complex.’
Deze stelling klopt. Overigens is niet de regel het probleem, maar vooral de
manier waarop daarmee wordt omgegaan.
Zie http://www.managementpro.nl/20.....-troosten/.
Dit is maar al te waar. Het is wat mijn ervaring is dat het niet alleen een kwestie van onkunde. Het gaat er dan letterelijk om het verschuilen zowel fysiek als emotioneel. Daarmee wordt de mens geleefd en hoeft de mens zelf het hef niet in handen te nemen.
De stelling kan ik wel onderschrijven. De systeemfout die erin besloten ligt houden we ook nog eens met onze cultuur in stand. Niet alleen verantwoordelijke personen of instanties verschuilen zich in de bureaucratie. De hele maatschappij doet niets anders!
Want waarom doen we niets aan die bureaucratie terwijl ons die soms zo zichtbaar en hinderlijk voor de voeten loopt? Omdat we er bijna allemaal wel mee weg komen en ons redden en het graag aan een ander overlaten om er concreet iets aan te doen. We calculeren wat af met elkaar! En zo simpel is het trouwens ook weer niet om het systeem te veranderen!!!!
Ben het dus wel eens met de reactie van Arend. Niet zozeer de regel op zich is het probleem, maar het onvermogen van verantwoordelijken en instanties om daar goed mee om te gaan en collectief onvermogen om de regels te evalueren en bij te stellen waar die niet werken.
Als we al gaan evalueren,(dat doen we bij voorkeur en alleen als er iets fout gegaan is, evalueren voor er iets fout gegaan is levert maar extra bureaucratie op), dan is de eerste insteek, het zoeken naar een oorzaak en vervolgens het aanwijzen van een ‘schuldige’of liefst meerdere ‘schuldigen’ en daarna komen we automatisch weer uit bij ‘de bureaucratie’. De collectieve verantwoordelijkheid voor het niet functioneren van de maatschappij op dat punt, wordt daarbij het liefst afgewenteld op een individueel verantwoordelijke die als mens mogelijk een fout heeft gemaakt. Terwijl we heel dapper blijven roepen dat fouten maken menselijk is, hakken we zo snel mogelijk iemands kop eraf als er door iemand aantoonbaar een fout gemaakt wordt! Zolang we in die ‘afrekencultuur’ blijven hangen, zal er niet zo snel iets veranderen en krijgen we steeds meer van dat waar we in feite met elkaar om vragen: Verantwoordelijken en instanties die zich verschuilen in de bureaucratie!
We komen hier misschien vanaf als we echt willen leren van dingen die fout gaan in plaats van het eenzijdig en met nadruk aanwijzen van de verantwoordelijke en het zoeken naar de schuldige!
Laten we er iets aan gaan doen door regelgeving tijdig en anders te gaan evalueren. Misschien is het volgende model een aanzet om de ‘systeemfout’ eruit te halen, die maakt dat onze bureaucratie de vergelijking met ‘De wet van Murphy’ vaak zo glansrijk kan doorstaan:
Evaluatiemodel:
Stap 1. Wat moest er gebeuren, wat was het doel?
Stap 2. Wat is er gebeurd, wat was het resultaat?
Stap 3. Wat is het verschil? ( Dus niet: hoe ontstond het verschil en wie is daar verantwoordelijk voor!)
Stap4. Wat kunnen we hier van leren?
Stap 5. Wat gaan we veranderen?
Als we er dan vervolgens in slagen om daarover een kordaat besluitvormingsproces te realiseren dan wordt het misschien wel wat.
Henk
Er is een brand geweest in een cellencomplex daarbij zijn doden gevallen. Regels niet nageleefd, “illegalen” die op het punt stonden ons land uitgezet te worden.
Ik zou me ook verschuilen in de bureaucratie als ik hier mede-verantwoordelijk voor was, en ja, verschuilen in een massa (het bureaucratisch apparaat) is dan een voor de hand liggende schuilplaats.
Helaas ben ik, door hetzelfde democratische systeem veroordeeld tot mede verantwoordelijkheid: het uitzettingsbeleid, de manier waarop dat gebeurt en de snelheid ervan zijn geboren uit het door ons gekozen beleid. Dit beleid, wat gebouwd is op een massa aan regeltjes, die door een massa aan mensen wordt uitgevoerd, in een apparaat gebonden aan regeltjes om het apparaat te controleren, (..etcetera..)
Ofwel: ik voel mij in ieder geval deels verantwoordelijk voor wat er is gebeurt. Met zijn alleen zijn wij verantwoordelijk voor dit land. Verschuilen wij ons niet in een massa die wijst naar een apparaat om vervolgens de bureaucratie te veroordelen?
Arend
Natuurlijk is de regel het probleem! Er worden elke dag regels gemaakt die niet zijn te handhaven. En dat is dan vaak een reden om bepaalde dingen niet te doen (zie bijvoorbeeld http://www.regelzucht.nl/2005/.....els-hoezo/). Een regel, of wet, is bedoeld om een vorm van zekerheid te bieden, niet om je later in te verschuilen wanneer blijkt dat de wirwar aan regels een heus bastion heeft gecreeerd. Heel gechargeerd: of je maakt regels en leeft ze na, of je maakt geen regels en laat ‘de markt’ zijn werking doen. Een beetje de chaostheorie. En dat is een theorie waar niemand zich achter kan verschuilen.
Spijker op de kop, Stefan! Het gaat om het verschuilen op zich en niet om het middel. Een bureaucratie als coordinatie-systeem hoeft niet slecht te zijn, zeker niet in een stabiele, volwassen democratie met uitgekristaliseerde ethiek en beproefde wetgeving – tenzij er onvoldoende dwang is op de handhaving van de eigen regels zoals nu het geval lijkt te zijn. Het is de mens zelf en niet zijn gereedschap die wij moeten aanklagen. Overigens heeft C. Northcote Parkinson deskundige & tegelijk zeer vermakelijke boeken geschreven over de gedragingen van (bureaucratische) organisaties (o.a. “Parkinson’s Law”). Misschien weer leesbaar ter Leering en Vermaak?
Tijd voor een wat ander geluid:
De stelling geeft een nogal vooringenomen beeld van de werkelijkheid. De veroordelende toon leidt tot diskwalificatie van mensen. Hen wordt een eigenschap toegedicht op basis van een gedragswaarneming. Op basis van waargenomen gedrag wordt botweg aangenomen dat daar een negatieve eigenschap achter zit, namelijk de neiging om je te verschuilen en je aan verantwoordelijkheid te onttrekken. Er zullen ongetwijfeld individuen zijn waar dit van toepassing is, maar er zijn ook heel andere oorzaken.
Ik heb in een aantal overheidsorganisaties gewerkt. Mijn waarneming is dat de meeste mensen, zoals overal en dus ook daar, van goede wil zijn. Juist binnen die organisaties wordt heel veel gekankerd op de bureaucratie omdat die het eigen functioneren van medewerkers in aanzienlijke mate frustreert. De bureaucratie is er niet omdat iemand bureaucratie wil (om zich achter te kunnen verschuilen). Bureaucratie ontstaat in haar aard omdat niemand overgeleverd wil worden aan de willekeur van een bepaalde medewerker. Daarom maken we regels. Daarmee borgen we dat het handelen van medewerkers volgens transparante patronen verloopt. Bureaucratie wordt verstikkend omdat er heel veel (teveel) regels zijn en omdat die regels vaak uitzonderlijk gedetailleerd en onderling tegenstrijdig zijn. Dat is weer een gevolg van het maatschappelijke en politieke klimaat waarin geen foutje meer wordt getolereerd. De heilige verontwaardiging die tegenwoordig bij ieder falen van de overheid steevast ruim baan krijgt draagt in die zin alleen maar bij aan de bureaucratie.
Het veroordelen van iedereen die in een bureaucratie functioneert door de gehele groep generalistisch een negatieve eigenschap toe te dichten getuigd niet van veel inzicht en blokkeert ieder zicht op oplossingen. Als je niet bereid bent je te verdiepen in de echte oorzaken van problemen, dan faalt je analyse en sluit je de deur voor oplossingen. Bovendien smak je de deur zo hard in het gezicht van betrokkenen dat je een zinvolle dialoog op voorhand al vrijwel onmogelijk maakt.
De stelling levert wellicht een interessante discussie op, maar draagt niet bij aan de bestrijding van regelzucht.
Overigens: de veelheid en complexiteit van de regelgeving bewerkstelligt dat deze nauwelijks meer uit te voeren en te handhaven is. Juist die complexiteit en de neiging zaken “dicht te regelen� is een bron van veel foutjes. En, verontwaardiging leidt tot meer regels, maakt die regels nog moeilijker te hanteren en leidt dus tot meer fouten!
Inderdaad, zoals eerder hierboven is gemeld, kan een beetje besef van de chaostheorie geen kwaad.
Volgens van Dalen is bureacratie: heerschappij van ambtenaren, het rigoureus vasthouden aan ambtelijke maatsstaven en voorschriften dat kan leiden tot machtsmisbruk.
Ik vraag mij af of dit wel de echte reden is van het falen bij de brand op schiphol. Het lijkt er veel meer op dat hier moed en verantwoordelijkheid de oorzaak is geweest. De verantwoordelijke m/v heeft het probleem van onderbezetting en niet functioneren van de beveiliging wel gemeld maar het daarbij gelaten. Wanneer je staat voor je taak laat je je niet afschepen door een meerdere die zegt dat er aan gewerkt wordt. Als het om mensen gaat zoals op schiphol ga je door tot het probleem van beveiliging is opgelost. Moed om zaken echt op te lossen zal beloont dienen te worden in onze maatschappij. Met moed en strijdbaar heid bouw je een veilige maatschappij niet met alleen regels.
Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die zich (onterecht) achter bureaucratie verschuilen. Dat is op Schiphol niet noodzakelijkerwijs ook aan de hand geweest.
Zoals in eerdere reacties ook gelezen: bureaucratie is niet per definitie slecht.
In een complexe samenleving als de huidige in West Europa ontkom je niet aan een veelheid aan regels. Dat wil niet zeggen dat we dat niet moeten proberen te beperken, maar veel zullen het er altijd moeten zijn.
Door die veelheid aan regels zullen er altijd regels zijn die onder sommige omstandigheden een ongewenste uitwerking hebben en er zullen ook altijd strijdige regels zijn.
Het is de verantwoordelijkheid van diegenen die dat signaleren om daar een oplossing voor te vinden.
De reaktie van Lousewies van der Laan klinkt mij overigens op het eerste gezicht wat onnodig stigmatiserend. (Ik heb overigens niet de complete reaktie vernomen, slects de stelling dat ‘waar doden vallen per definitie niet adequaat is gehandeld) Er zullen vast fouten zijn gemaakt en daar moeten de betrokkenen van leren maar wie zonder zonden is werpe de eerste steen.
Dus als de stelling slaat op de brand op Schiphol ben ik het daar niet volledig mee eens.
We moeten afleren bij onheil direct een zondebok aan te willen wijzen en onze energie gebruiken om te voorkomen dat zoiets wederom gebeurt.
Peter Markenstein; Je stelling ‘bovendien smak je….’ is mij uit het hart gegrepen.
“Volgens van Dalen is bureaucratie: heerschappij van ambtenaren, het rigoureus vasthouden aan ambtelijke maatsstaven en voorschriften dat kan leiden tot machtsmisbruik.”
In wezen gaat het niet om ambtenaren, het gaat om mensen die stelselmatig geacht wordt niet zelf na te denken in coherentie met regels EN interpretatie van n situatie. Dit komt ook in het bedrijfsleven voor. In de ambtenarij houdt men zich wegens hierarchische ellebogerij bezig met de letter der regel en niet meer met de feitelijke situatie … en in het bedrijfsleven kijkt met weer te veel weg van de intentie (geest/bedoeling) van de regel om de kwestie niet in algemene zin te beoordelen maar naar het eigen (financiele/stategische) voordeel toe.
In beide gevallen is er een overeenkomstige trend:
de coherentie van het ritme tussen de kenweg (regels) en de keuzeweg (de interpretatie) en daarbij het verantwoordelijkheidsgevoel … zijn stelselmatig onderdrukt …
en dat is jammer,
want het kan zoveel beter …
Als je je werkelijk een verantwoordelijk persoon voelt, ga je je niet verschuilen in bureaucratie. Een instantie op zich is sowieso niet verantwoordelijk voor iets, het gaat altijd over personen. Dat het in de stelling verwoordde gegeven vaak voorkomt, is het gevolg van het feit dat er personen op plaatsen (functieniveau’s) zitten die het verschuilen mogelijk maken c.q. toelaten. Er is maar één manier om dit op te lossen, en dat is mensen vervangen door anderen, te beginnen op de hoogst aangetaste niveau,s.
Zolang het produceren van regels een doel op zich is en geen middel, zal er weinig veranderen. Teveel mensen hebben baat bij deze werkwijze.
Enige bureaucratie in grotere organisties is best nuttig. Het filtert incompetentie uit de werkprocessen. Wanneer je echter een beroep maakt van bereaucratie krijg je vanzelf een gemiddelde ambtenaar. Het oerwoud aan regels is als een warm bad voor de ambtenarij. De burger dient de wet te kennen en wordt bij een geconstateerde overtreding altijd aangepakt. Onkunde wordt in het bedrijsleven bestraft met ontslag. Een ambtenaar in functie hoeft zich niets van regels aan te trekken en al helemaal geen verantwoordelijkheid te nemen. Het Pikmeer Arrest beschermt hen zodat overtreding van (eigen) regels en incompetentie geen consequenties heeft. Dus ja, ik moet het helaas eens zijn met deze stelling. Het heeft alleen betrekking op overheidsinstanties.
Ik twijfel over de scherpte van de stelling. Die suggereert dat mensen zich bewust in het bastion van bureaucratische regelgeving verschuilen. Dat zal best wel voorkomen bij deze of gene weinig denkende professional. Thema is natuurlijk de vraag waarom en hoe al die regels ontstaan.
Wij leven inmiddels in de angelsaksische traditie van het maakbaarheidsdenken: alles kun je beinvloeden zoals je dat wilt. En omdat te doen moet je dus afspraken maken en die resulteren in regelgeving.
De bron van het maakbaarheidsdenken zit m.i. in onze schier ingebakken behoefte aan zekerheid. Elk mens en dier heeft die. Is ook niet erg. Maar in deze tijd die bulkt van onzekerheden moeten we dus naar een oplossing voor die dualiteit zoeken. Ook al is het een schijnoplossing.