Toezichthouders als zelfrijzend bakmeel
Geschreven door NRC
De territoriumdrift van toezichthouders moet ingeperkt worden. Hun expansie moet een halt worden toegeroepen en hun activiteiten moeten zelf het onderwerp worden van toezicht.
Dit zal de CDA-fractie deze week naar voren brengen in de algemene financiële beschouwingen met minister Zalm (Financiën, VVD) in de Tweede Kamer. Het Kamerlid Frans de Nerée tot Babberich (CDA) vergelijkt de toezichthouders met zelfrijzend bakmeel: ze rijzen de pan uit.
Grote toezichthouders zoals de Autoriteit Financiële Markten (AFM), Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), Opta (telecom), DTE (energie) en De Nederlandsche Bank hebben hun budgetten en personeelsbestanden de afgelopen jaren explosief zien toenemen. Zo is de begroting van de AFM tussen 2000 en 2005 van 17,8 naar 69,7 miljoen euro gestegen en die van de NMA van 9,8 naar 37,6 miljoen euro. Het aantal werknemers van alle toezichthouders bedroeg in 2004 2.800 mensen, ruim twee keer zoveel als het aantal ambtenaren van het ministerie van Financiën.
Het kabinet wil centrale regelgeving en bureaucratie terugdringen, maar deze komt via de achterdeur van de toezichthouders terug, vindt het CDA. ,,Het is net een horror film,” zegt De Nerée, ,,iedere keer als er een arm wordt afgehakt, komen er drie voor terug.”
De CDA-woordvoerder verwacht brede steun in de Kamer voor zijn voorstel om de Rekenkamer opdracht te geven de toezichthouders jaarlijks door te lichten. Verder zou het kabinet jaarlijks een overzicht moeten geven van de kosten en het personeelsbestand van de toezichthouders, van de kosten die ze doorberekenen aan hun klanten en van de boetes die ze uitdelen. Toezichthouders stellen regels op, voeren regels uit en leggen boetes op, waarbij ze soms de boetes zelf mogen houden.
Bron: NRC, 3 oktober 2005
Naar mijn idee is het pas echt kostenbesparend als dergelijke instanties in de breedste zin des woords gaan samenwerken en fuseren, buiten hun eigen organisatiegrenzen. Wat is het ergste wat er kan gebeuren als AFM, NMA, DTE en DNB gaan fuseren? Volgens mij dat velen medewerkers waaronder de directie, hun baan en macht verliest. In feite hebben ze allemaal te maken met het houden van toezicht en ze weten allemaal dat ze geld kosten en daarover verantwoording af moeten leggen. Nu nog verschuilen ze zich achter hun onafhankelijke positie. De directies van deze instanties zijn wel steeds kritischer op de interne bedrijfsvoering. Als dat dan een keer goed is gebeurd vind zo’n directielid dat hij (het is nooit een vrouw) daartoe ook beloond mag worden. Het zijn echter steeds clichés afkomstig van de geluiden van de marktontwikkelingen waarop deze instanties bezuinigen (ik heb nog nooit zulke logge kuddedieren gezien). Denk bijvoorbeeld aan ondersteunende diensten of ICT. Daarnaast wordt er weer geinvesteerd in externe partijen en interne adviseurs die geworven worden om intern de boel te gaan professionaliseren. Als adviseur kom je echter niet door de stroop heen. Dat geen wat men het liefste wil, wil men eigenlijk het liefste niet, blijkt. Met name ook omdat het organisatiedoel niet altijd het doel van de medewerker persoonlijk behartigt. Het grootste probleem van het niet slagen van snelle veranderingen is dat de urgentie om minder te gaan kosten, om te gaan fuseren ontbreekt. De instanties mogen doorgaan met hetgeen waar ze mee bezig zijn. Het blijft bij een jaarlijks verantwoordingsrondje dat met name is gestoeld op budget naast een vbtbcyclus waarbij de kern van het bestaansrecht van emeerdere van dergelijke organisaties niet echt verantwoord wordt. Het is absurt als je kijkt hoe er nu in Nederland verantwoording op verantwoording op verantwoording wordt afgelegd. Van handelsbank naar DNB naar ministerie naar het publiek met alle hierarchische tussenfases per schakel er nog in: medewerker naar projectleider naar afdelingsmanager naar divisiedirecteur, naar directie. Dat verantwoording op verantwoording afleggen, dat kost pas klauwen vol met geld. Ik heb me wel ooit afgevraagd, of ik dit als medewerker in mijn functie kan veranderen. Moeilijk gezien de eeuwenoude archaische, hierarchische, machtsbeluste cultuur waarmee we te maken hebben bij dergelijke instanties. Het volk en daardoor ook de overheid moet samenwerking en fusies gaan stimuleren. DNB heeft zo’n fusie net achter de rug met de PVK. Niet leuk voor het personeel intern, wel beter voor de portemonee van de burger. Ik zelf denk dat ministerie van financien gewoon moet samen werken met slechts een onafhankelijke toezichthouder in Nederland. Dat ze hun doelen onafhankelijk uitvoeren is prima maar dat daarvoor ook apart begroot en gebudgeteerd en gerapporteerd moet worden is naar mijn idee onzin. Dergelijke instanties moetem stappen uit de bestaande cultuur en het paradigma waarin men vast is vastgeroest.