Regelruimte NS-conducteurs
De NS hanteert een strenger, zeg maar: rigide en strikt, boetebeleid. Een NS-conducteur mag vanaf nu niet meer de situatie inschatten en zelf bepalen of het uitdelen van een boete voor het niet kunnen tonen van een kaartje nu wel of geen boete waard is.  Op elk station kan elke reiziger een kaartje kopen, stelt de NS. Wie geen kaartje heeft moet zich legitimeren en een boete betalen. De NS heeft gelijk, helemaal gelijk. Hoe simpel kan de werkelijkheid zijn vanaf achter je bureau in Utrecht? Je praat er over met je collega’s, die trouwens allemaal met de auto naar hun werk komen en je legt je advies neer bij de directie. De directie neemt het over, want ook zij houden van een overzichtelijke werkelijkheid: geen kaartje, dan een boete. O ja, de kaartjesautomaat kan misschien kapot geweest zijn. Daar is een oplossing voor: als blijkt dat dat inderdaad het geval was, dan restitueren we de boete. Probleem helemaal afgekaart.Â
De werkelijk is weerbarstiger dan dat de planners op het hoofdkantoor in Utrecht hadden kunnen bedenken. De werkelijkheid past namelijk niet in hun denkraam. Stel, de trein heeft al forse vertraging. Een groepje opgeschoten jongeren zit wat te klieren, niet ernstig, maar toch. Vanuit je ervaring zie je als conducteur dat er minsten eentje tussen zit zonder kaartje. Dat wordt gelazer, daar kun je gif op innemen. Instructie: kaartje controleren, geen kaartje, dan legitimeren en bij niet navolgen van een en ander door een van die jongeren moet je de spoorwegpolitie inschakelen. Die spoorwegpolitie is op lang niet alle stations aanwezig. Toch stopt de trein overal. Voordat je tot actie overgaat weet je al dat controle leidt tot extra en onnodig tumult en mogelijk tot een veel ernstiger situatie. Vertraging van de trein is dan nog een van de minste vervelende gevolgen. De conducteur wordt strikt gehouden aan dit nieuwe beleid. Hij wordt ook gecontroleerd. Geen oog meer voor zijn vakmanschap en zijn inschattingsvermogen. Dat leidt tot bizarre situatie. Uit Ik@NRC.nl:Â
‘Ik zit in de trein. Het is begin mei en ik ben op weg naar het oosten van het land. Tegenover mij zit een meneer. Een mager, pezig mannetje. Maar statig. In legerteneu, volgehangen met speldjes, lintjes en andere militaire onderscheidingen. Een Canadees die meer dan vijftig jaar geleden ons land heeft helpen bevrijden. Zijn handen trillen. Zijn baret trilt mee. Heldere ogen kijken me aan – ongebroken. De conducteur komt binnen. De oud-oorlogsstrijder overhandigt zijn kaartje. Hij heeft in Amsterdam een kaartje gevraagd naar Arnhem, maar een kaartje naar Haarlem gekregen. De conducteur neemt hier geen genoegen mee en vertelt onze bevrijder in het Nederlands dat hij een nieuw kaartje moet kopen en 35 euro boete moet betalen. Niemand grijpt in. Nederland. Buiten buitelt een kievit naar beneden.’ Je kunt het die conducteur niet eens kwalijk nemen. Dat zou hij vroeger nooit zo gedaan hebben. Hij zou klantvriendelijk hebben opgetreden en de Canadees hebben geholpen. De conducteur is afgestompt en wedden dat hij niet meer trots is op het mooie spoorbedrijf waar hij werkt. Dat was hij wel, maar nu niet meer. Ze hebben zijn betrokkenheid met ‘het spoor’ eruit geregeld.
