Nederland staat er economisch weer beter voor. Niks dan lof voor het werk van Balkenende en consorten. De waan van de dag regeert echter. Dat wat wij als burgers meekrijgen. Het begrotingstekort, het begrotingsoverschot. De arbeidsparticipatie. Toename en afname van werkgelegenheid. Het inkomen. De koopkracht. De AEX-index. Cijfers over olieprijs, staatsschuld, kwartaalcijfers van beursgenoteerde bedrijven. Al deze zaken geven een gevoel bij de burger ‘hoe goed of slecht het gaat met de welvaart’. Door Jan van den Bekerom

Het gevoel dat burgers door deze cijfers krijgen, heeft grote invloed op hun consumptiegedrag. Logisch, je weet wat te komen staat, wanneer je hoort over je eigen loonsverhoging of verlaging. Economisch barre tijden: Dan maar even niet die tweede auto. Dan maar even geen nieuwe jas voor Klaas of Esther. Wat opvalt, is dat niet alleen het consumentenvertrouwen, maar ook het vertrouwen in overheidsbeleid, valt of staat bij deze signalen. Zie de eerste periode van de regeerperiode van Balkenende. De economie zat in het slop. Het vertrouwen in de kabinetsplannen slonk. Balkenende kon blijkbaar het volk niet mobiliseren met zijn plannen. Doemscenario’s doken op over de toekomst van ons land.

Nu, vier en een half jaar na het aantreden van Balkenende, hosannastemming onder een groot deel van de bevolking. Hebben de burgers van Nederland niet kunnen voorzien dat de economie uit het slop zou komen? Nog nooit in de moderne geschiedenis is het voorgekomen dat dit niet gebeurde. Nederlands overheidsbeleid heeft een sturing hierin, maar is geen bepalende factor. Zoals bij veel economen bekend is, heeft vooral de ontwikkeling van de internationale economie een belangrijke invloed, vooral voor een exporterend land als Nederland.

De waan van de dag regeert. Burgers in Nederland zijn zo gefixeerd geraakt op wat er in Nederland gebeurt, dat de bredere context verdwenen lijkt. Hype na hype in de politiek, in het nieuws. Korte termijn regeert. Niet voor niets is Pim Fortuyn verkozen tot Nederlander aller tijden. Historisch besef, daar heeft de burger niet aan op dit moment. Wij zijn consument en willen direct waar voor ons geld.

Wat vergeten wordt is dat de overheid geen dienstensector is. De overheid is er om het voor Nederland beter te maken. Een beter Nederland, met waarden als democratie, arbeidszekerheid, vrijheid, goede zorg en voorspoed, ook op economisch gebied. Dit is een zaak van nationaal belang. De waan van de dag heeft hier weinig mee te maken. Als er steeds meer zwevende kiezers zijn, is het makkelijk kiezers op dat moment wat te beloven of in te spelen op angstgevoelens. Gelukkig hebben we nog onafhankelijke organen als het Centraal Planbureau. De roep om direct ingrijpen bij ernstige problemen blijft. Maar het moet niet zo zijn dat de politiek zich laat leiden door incidenten, zoals recentelijk wel wordt beweerd over de afgelopen kabinetsperioden van Balkenende.

Zo komt Nederland in een ongewenste vicieuze cirkel terecht: Burgers verwachten daden van de overheid, en de overheid geeft hier gehoor aan door de hype van de dag prioriteit te maken. Kennis vervaagt in het ambtenarenapparaat, omdat steeds meer mensen hoppen naar een nieuwe job. Kennis maakt echter macht. Minder kennis, minder macht. Laat de overheid inzien dat haar taak geen dienst is, maar een nationale aangelegenheid.
Dat kennis en langetermijnvisie prioriteit hebben boven jobhoppen en de hype van de dag. Ik wens overheidsambtenaren veel sterkte en wijsheid toe in de komende jaren!