ADHD-ers en hoogbegaafden vergelijken met ‘klieren in Slotervaart’ vinden veel lezers ‘onnodig grievend’, kwetsend en stigmatiserend. Het wekt ten onrechte de indruk dat hoogbegaafdheid en overgevoeligheid een kwestie van opvoeding is, stelde Peter Joosten (Forum 25 oktober). ‘Niet gedrag maar een storing in het zenuwstelsel is de oorzaak’, vulde Karin Berman aan (Forum 26 oktober). Wie daaraan lijdt heeft het in deze samenleving erg moeilijk.

Vreselijk je best doen om een normaal leven te leiden en dan ook nog de schuld krijgen als dat niet goed lukt, is heel kwetsend. Dat laatste begrijp ik volledig. Maar zou dat niet ook voor probleemjongeren in Slotervaart en hun ouders kunnen gelden? ‘Zouden ouders van zulke jongens niet dezelfde wanhoop kennen als ouders van hoogbegaafde ADHD-ers met probleemgedrag? Gewoon onzeker en verveeld’, zo kwalificeerde een buurtgenote de relschoppers in Slotervaart. Dat onzeker en verveeld ook een rake typering van veel hoogbegaafde ADHD-ers is, bevestigden sommige reacties onbedoeld. Mijn kind heeft het heel zwaar omdat hij voor sommige dingen veel te slim is en zich dus op school te pletter verveelt, terwijl er sociaal veel te hoge eisen aan hem gesteld worden, betoogde een moeder op mijn weblog.

Kort gezegd: haar zoon is (intellectueel) verveeld en (sociaal) onzeker, Ik opperde slechts dat hoogbegaafde ADHD-ers misschien ook onzeker en verveeld waren. Waarom dan toch zoveel verontwaardiging? Omdat er heden ten dage niets ergers is dan met Marokkaans- Nederlandse jongens uit probleemwijken vergeleken te worden? Omgekeerd niet. Geen enkele Marokkaanse Amsterdammer brieste dat het kwetsend is om zijn kind met een ADHD-er te vergelijken. Zo iemand zou ook de volle laag hebben gekregen: als een ouder zichzelf onschuldig acht aan het probleemgedrag van zijn kind, is het geen wonder dat het kind een klier is.

De brievenschrijvers waren het namelijk over een ding eens: ADHD-ers en hoogbegaafden verdienen het predikaat slachtoffer, maar klieren in Slotervaart niet. Wie is slachtoffer en verdient dus medeleven, hulp, begeleiding, en wie is dader en verdient dus straf en heropvoeding? Dat is de vraag die hier uitgevochten wordt. ‘In plaats van het voortdurend stigmatiseren van deze groep mensen, is het belangrijker om adequate hulp en begeleiding te bieden’, besloot Karin Berman. Die zin hebben we vaker gehoord. Er zijn door de jaren heen steeds andere groepen die we niet willen stigmatiseren en die we in plaats daarvan adequate hulp en begeleiding willen bieden.

En groepen die we schuldig verklaren en daarom straffen en heropvoeden. Wat varieert is slechts wie we tot welke groep rekenen. Slachtofferschap is een begerenswaardige positie, waaraan je rechten, hulp, geld en begrip kunt ontlenen. Er zijn honderden arbeidskrachten dagelijks bezig om etters van slachtoffers te scheiden. Om van klierige, onhandelbare jongens te besluiten of ze de koek verdienen of de gard. Dat is moeilijk en vaak tamelijk arbitrair (Philip de Jong, Economie, 19 oktober). Het is ook sociaal hachelijk, want als slachtoffers willen we rechten en medeleven maar geen medelijden.

Momenteel zijn etiketten als ADHD, hoogbegaafd, hooggevoelig, autistisch sterke bondgenoten in die strijd om het slachtofferschap. Het zijn begerenswaardige etiketten, want ze maken de grootste etters onschuldig en vrijwaren ook ouders van schuld. Het klierige gedrag ligt niet aan betrokkenen, maar aan hun zenuwen, genen of hersenen. Allochtoon, migrant – en vooral ‘Marokkaan’ – zijn daarentegen etiketten die ooit garantie waren voor een slachtofferstatus maar nu niet meer. Hetzelfde moeilijke gedrag dat bij de ADHD-ers en andere gedragsgestoorden op zoveel begrip kan rekenen, roept hier vooral afkeuring, misprijzen en agressie op.

Wat zou er gebeurd zijn als ik had geschreven dat hoogbegaafde ADHD-ers, net als de klieren in Slotervaart, mits je ze goed behandelt, met hun grote talenten een belangrijke bijdrage aan de samenleving kunnen leveren? Of als ik had betoogd dat beide groepen slachtoffer zijn van deze harde discriminerende prestatiemaatschappij? Had men dan boos geroepen dat je zulke positieve kwalificaties niet op Marokkaanse proleemjeugd mag loslaten? Ik wil niet beweren dat klierige Marokkaanse Nederlanders wél recht op begrip hebben en klierige (autochtone) ADHD-ers niet. Ik wil er alleen op wijzen dat we selectief en grillig zijn in de toekenning van de eretitel slachtoffer.

Het hangt van historisch toeval af welke lastige kinderen en hun ouders op begrip kunnen rekenen, en welke op hoon. Dat kan rechtvaardiger. Daarvoor moeten we wel de illusie verlaten dat de grenzen zo duidelijk te trekken zijn. We zijn allemaal regelmatig klierige, meelijwekkende klungels.