Koningin Beatrix bedoelde het overdrachtelijk, “de leugen regeert”, en ze sprak over de pers. Dat Gods eigen braafste jongetje van de klas, Jan-Peter ‘meester, meester, ik weet het beter’ Balkenende haar woorden nog eens zo letterlijk in de praktijk zou brengen, had de majesteit niet durven vermoeden. Wie nog illusies koesterde over de normen en waarden van onze premier, werd vandaag ontnuchterd: Balkenende dwong minister Bot in 2005 “met het mes op de keel” om te liegen over de oorlog in Irak.

Minister Bot had nog tegengeworpen dat het beter was om in de politiek eerlijk te zijn en te leren van fouten. Maar JP was boos, en scheurde een velletje van de tien-gebodenkalender in het torentje om er demonstratief zijn achterste mee af te vegen. ‘Negende gebod, gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste‘, zag Bot nog net staan toen Jan-Peter het besmeurde kalendervel achteloos uit het raam liet dwarrelen, de hofvijver in.

Dat er voor eerlijke mensen geen plaats was in een kabinet van Balkenende bleek twee jaar later. Ex-diplomaat Ben Bot, volgens vriend en vijand de beste en meest vakbekwame minister van buitenlandse zaken die Nederlands sinds lange tijd gehad heeft, moest het veld ruimen. Want Maxime Verhagen moest een ere-baantje krijgen als dank voor loyaliteit aan zijn meester en werd zonder noemenswaardige kennis van zaken op BZ gedropt.

Dat de leugencultuur vaste voet aan de grond had gekregen, bleek vorig jaar bij de verkiezingscampagne. Beroepsleugenaar — pardon: spin doctor — Jack de Vries bracht de Nederlandse verkiezingen op gelijk niveau met die van Balkenendes voorbeeld, aartsleugenaar George Bush, door de introductie van ‘negative campaigning’. Een keurige benaming voor vuil spuiten en je tegenstander zwart maken, in plaats van een eerlijk debat te voeren.

Het succes van Jack smaakte naar meer. Want de Amerikaanse methode is succesvol: je hoeft niets te presteren, als je maar kunt presenteren. Spin is in. Als je slim genoeg liegt, kun je van elke mislukking een overwinning maken, en anders kun je altijd nog de aandacht van je fouten afleiden door de tegenstander zwart te maken. En zo gebeurde het dat de minachting voor vakmanschap en de minachting voor de waarheid elkaar vonden in een staatssecretaris die niet gehinderd door kennis van het vakgebied, het nieuwe wapen van Balkenende werd in de oorlog in Afghanistan. Jack de mannetjesmaker is onze Nederlandse Karl Rove en Al Ashaf in één persoon.

Heer, heb medelijden met dit arme volk.