Vakmanschap en regelzucht verdragen elkaar niet. Dat is helder, want een vakman weet wel hoe het moet. Je mag een vakman wel zeggen wat er moet gebeuren, maar laat het ‘hoe’ alsjeblieft achterwege. Van het ‘hoe’ gaat een vakman hyperventileren.

Toch is het in tal van beroepen schering en inslag dat vaklieden wordt verteld hoe ze dingen moeten doen. Hen wordt ook verteld wat ze moeten doen, maar vooral de hoe-instructies doen zeer. Ook is het ‘wat’ geregeld een pijnpunt. Een echte vakman zou sommige zaken uit zichzelf namelijk nooit doen.

In het onderwijs bijvoorbeeld zal een echte vakman er niet over peinzen een mooie module in stukjes te knippen en dan voor elk stukje een andere ‘vakman’ aan te wijzen. Een echte vakman zal een module zo definiëren dat er een samenhangend aantal onderwerpen aan de orde wordt gesteld in zo’n module die door één vakman gegeven moet kunnen worden. Die zelfde vakman is zich bijvoorbeeld erg bewust van een ander onderdeel van zijn vak, namelijk dat van contact en relatie tussen student en docent. Die chemie is nodig voor inspiratie, voor enthousiasmering, voor mogelijkheden in te spelen op actualiteiten, op gebeurtenissen tijdens de les, enzovoorts. Dat weet een vakman gewoon. Dat weet een vakman als geen ander.

Efficiëntiedriften hebben geleid tot het in stukjes knippen van op zich erg mooie inhouden. Al het geregel en gerooster dat met dit soort van onderwijs gepaard gaat levert precies het tegenovergestelde aan efficiëntiewinst op: het is omslachtiger, het haalt elke vorm van improvisatie uit het proces en bij onverwachte gebeurtenissen stort het bouwwerk als een kaartenhuis in elkaar. En… het is vele malen duurder.

De vakman wordt door de ontwerpers niet meer gezien als een mens met waardigheid, als een mens die trots is op zijn vakmanschap; de vakman wordt gezien als een onderdeeltje in een strak geregeld systeem, als een element met financieel economische nuttigheid.

Vaklieden in dit soort werksituaties moeten niet meer zeuren. In opstand moeten ze komen. Ze weten dat ze niet de enige zijn. Ze weten ook dat het systeem het zonder hun inbreng niet redt. Toch blijven? Je toch conformeren? Prima! Maar noem jezelf dan geen vakman meer.