Na dertig of veertig jaar zijn de meeste mensen echt wel uitgekeken op hun werk. Zo ze er niet al aan versleten zijn. Vooral in zware beroepen zoals ambulanceverpleegkundige, bouwvakker, stratenmaker, conducteur, aspergesteker of verzorgende is veertig jaar heel lang. De meesten halen de AOW leeftijd niet. Nog niet de helft van de 55 plussers werkt. Een idioot idee dus om zulke mensen nog twee jaar langer tot werken te dwingen. Dat leidt slechts tot meer ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Vooral mensen onderin de arbeidsmarkt zijn de dupe, want die zitten in zulke beroepen, aldus critici van mijn column van vorige week. Het mag wezen dat we gemiddeld steeds ouder worden en langer gezond blijven. Maar meer dan veertig jaar is in het meeste werk ondoenlijk.
Helemaal waar. Maar dat is geen argument tegen het verhogen van de AOW leeftijd. Inderdaad is veel werk geen veertig jaar vol te houden. Maar daaruit volgt geenszins de conclusie dat we AOW leeftijd op 65 jaar moeten handhaven. Daar worden die veertig jaar geen dagje korter van. Het verlicht het werk voor mensen onder de 65 geen spatje. (Iedereen na veertig jaar werken AOW geven zoals GroenLinks wil, helpt ook niet. Dat idee stamt nog uit de tijd dat mensen tot hun 25e alleen studeerden. Dat doet geen kip meer. Al mijn studenten werken vanaf hun achttiende. Scholierenbaantjes meegerekend vanaf hun 16e. Dus van GroenLinks mogen we massaal op vanaf 56 in de AOW, een verlaging van negen jaar.)

Wat dan wel helpt? De arbeidsmarkt heel anders inrichten, opdat niemand meer veertig jaar hetzelfde werk hoeft te doen. Maximaal twintig jaar in dezelfde functie, stel ik voor. Les geven is leuk, maar na twintig jaar is de verrassing er wel een beetje af en de uitdaging ook. Het zoveelste tien-minuten-gesprek, de zoveelste lerarenvergadering, reorganisatie, nieuwe methode, of lastige klas: ze vormen geen stof tot nadenken meer, geen uitdaging, geen goed verhaal op een verjaardag. En na de miljoenste patiënt met vage klachten die weigert zijn achterliggende problemen onder ogen te zien, wordt het huisartsenvak ook minder spannend. Het miljoenste bed opmaken in een verpleeghuis is doodvermoeiend. Voor de miljoenste keer een patiënt uit bed helpen, dat voel je in je rug. De miljardste stop bij de bushalte, het miljardste piepje als je een product langs de scanner van de kassa haalt, voor de miljoenste keer informeren naar de airmiles en klantenkaart. Dat is toch allemaal niet te doen? Waarom doen we mensen dat aan?

Twintig jaar in hetzelfde beroep is meer dan genoeg. Laten we iedereen tussen de 40 en 45 jaar het recht geven om opnieuw vier jaar naar school te gaan. Laat ons op ons 40e net zo dromen over onze toekomst als toen we 17 waren. ‘Wat wil je later worden?’ zou voor de 42-jarige net zo’n gewone vraag moeten worden als voor een 17-jarige is. De standaardvraag tijdens verjaardagsfeestjes: niet ‘wat doe jij’ maar ‘wat wil je hierna worden’? Iedere veertiger mag weer een opleiding volgen, van universitaire studie tot en met MBO onderwijs. Er begint een tweede jeugd, met open dagen, beroepskeuzetesten en gesprekken met mensen die je droomberoep al uitoefenen. Iedereen krijgt vier jaar lang een basisbeurs, minimaal ter hoogte van de AOW, die hij zelf kan aanvullen met een (kleine) deeltijdbaan of -voor jonge ouders – met aanvullend betaald zorgverlof.

Vooral voor repetitieve beroepen is dit belangrijk. Maar ook voor spijtoptanten: mensen die te laat hun talenten ontdekken en in het verkeerde beroep zitten. Die zich pas rond de dertig realiseren dat ze niet durfden te doen wat ze eigenlijk wilden, vanwege hun ouders of statusangst. De accountmanager die toch liever gitarist was, de verpleegkundige die ervan droomt sterrenkundige te worden.

Hoger opgeleiden zullen er minder gebruik van maken, omdat die nu al vaak de kans krijgen zich bij te scholen, carrière te maken en dus van functie te wisselen. Ook traditioneel mannelijke sectoren, zoals de politie en het leger, zullen er minder gebruik van maken. Straatagenten zitten op hun veertigste meestal al achter het bureau.

Hoe gaan we dit betalen? Door die malle hypotheekrenteaftrek af te schaffen natuurlijk, evenals het ‘functionele leeftijdsontslag’ – gebruikelijk bij bijvoorbeeld leger en politie – af te schaffen. En door de AOW leeftijd te verhogen. Met een verhoging tot 68 jaar zijn we er al bijna. Met een verhoging van vier jaar kan het zelfs kostenneutraal.

Natuurlijk willen we ontspannener en leuker leven, maar waarom wachten tot ons 65e?