Even kijken. Water in mijn handen, bord voor mijn kop, ja, we kunnen. Zomaar een startgesprekje met jezelf ’s morgens in de badkamer. Ze gaan op weg naar hun werk. Ze gaan rendementen omhoog krikken. Rendementswerkers, dat zijn ze. We volgen Jan, rendementswerker in de verslavingszorg.

Jan is er op gespinsd deze week wel elke dag zijn targets te halen. Dat wil zeggen 16 cliëntgesprekken van een half uur. Met die cliënten zijn helaas geen goede afspraken te maken. Onbetrouwbare types zijn het. De laatste weken scoort Jan niet meer dan 50%, een enkele dag met een uitschieter van 80. Die lui komen hun afspraken niet na, ze komen gewoon niet opdagen.

In zijn laatste POP-gesprek heeft zijn manager met hem afgesproken (…) dat hij vanaf nu zijn targets gaat scoren: ‘Rendement, we eisen rendement. We moeten ons verantwoorden!’ Het geduld van de manager met Jan’s goede intenties was op: ‘Je belooft telkens van alles, maar je komt het nooit na. Je bent bijna net zo onbetrouwbaar als onze cliënten.’   Het zal je maar gezegd worden, maar met een tweede tijdelijke aanstelling kun je redelijk gemakkelijk begrip opbrengen voor de houding van je manager: hij is immers ook gehouden aan targets. En, tja, we willen toch allemaal dat HKZ-keurmerk halen. Iedereen lijkt drukker met die HKZ-keuring, dan met de verslavingszorg. Turven en afvinken, dat is waar iedereen nu, van hoog tot laag, mee bezig is.

Cliënten onbetrouwbaar? Dat heeft waarschijnlijk ook met hun verslaving te maken, vindt Jan. Achter elke niet nagekomen afspraak zal vast wel een heel verhaal zitten. Wilde wel komen, maar had weer een terugval gehad en durfde niet, schaamde zich. Deed weer aan struisvogelen. Jan belde dan altijd even na. Dat was toch eigenlijk zijn vak. Toch? Hij wilde weten wat er loos was. Uit ervaring wist hij dat die kleine momenten van aandacht op termijn zoden aan de dijk kunnen zetten. Op die manier had hij al heel wat cliënten over de drempel geholpen. Het gebeurde lang niet elke dag, maar als het gebeurde was hij zeer content. Probleem was wel dat hij dit soort van succes, noem het maar gewoon rendement – maar ook de tijd die hij er aan had besteed – nergens kon turven of vinken.

Terug naar de dagelijkse praktijk. Heel simpel eigenlijk om je targets te halen. Veel van zijn cliënten laten afspraken lopen, maar een aantal neemt hun vriend of vriendin mee naar het spreekuur. Hier lag een kans. Jan nam de tijd en maakte van een half uur een heel uur en turfde twee cliënten. Hij haalde zijn targets voortaan heel gemakkelijk, manager tevreden, Jan op termijn een vaste aanstelling en het HKZ-keurmerk werd werkelijkheid.

Toch bleef er iets onbehaaglijks klagen bij Jan. ’s-Avonds thuis en Jan moe op de bank. Was dit het nu, noemde men dit nu hulpverlening? Iedereen wekte zich uit de naad en echt geholpen werden de cliënten niet. We zien ze niet eens meer staan. Wat nou rendement? Een schijnrendement, dat is het! Turfsmurfen en vinkvee, dat zijn we. Ineens drong de stem van zijn vrouw tot hem door: ‘Jan, waar ben je met je gedachten? En drink toch eens wat minder.’