De lat moet hoger, vindt de Onderwijsraad, óók in het vmbo. Maar strengere eisen hebben ook een keerzijde. Of hebben ze het alleen maar over rendement, onderwijsrendement. Oftewel: Lekker makkelijk en ook nog eens SMART te formuleren. Hoeveel studenten van cohort x studeren binnen vier of vijf jaar af? In plaats van: hoeveel wijzer zijn de leerlingen/studenten als ze de school verlaten. Dat is ook rendement, maar dan de vergeten variant…

Wie zakt, gaat niet naar het mbo

Nederland wordt steeds slimmer. Die indruk wekken althans de cijfers over het opleidingsniveau van de Nederlandse beroepsbevolking. In 1996 had een kwart van alle werkende Nederlanders een diploma van hogeschool of universiteit, vorig jaar was dat een derde.

Die trend zet waarschijnlijk door, want in het voortgezet onderwijs is de laatste jaren een verschuiving te zien. Het aantal leerlingen dat naar het vmbo gaat, daalt gestaag; havo en vwo groeien. Steeds meer jongeren volgen de kortste weg naar het hoger onderwijs.

Dat is goed nieuws voor beleidsmakers in het onderwijs. Maar niet goed genoeg, kennelijk, want alom klinkt de roep: de lat moet omhoog. Meer mensen moeten hoger onderwijs gevolgd hebben – 50 procent, is het officiële overheidsstreven – en tegelijkertijd moet de kwaliteit van het onderwijs omhoog.

In dat streven past ook het voorstel van de Onderwijsraad, deze week, om de eisen voor de vmbo-examens aan te scherpen. In havo en vwo gebeurt dat al en het vmbo kan niet achterblijven, vindt de raad. Hoogstens één vijf voor de kernvakken – wie lager scoort, zakt.

Maar dat streven heeft een keerzijde. Want wat moeten we met al die jongeren voor wie zelfs een vmbo-diploma op het laagste niveau al hoog gegrepen is? Die de hersens niet hebben om hoger te reiken?

Beleidsmakers hebben nooit goed raad geweten met deze groep. We moeten ze niet onderschatten, is jarenlang gedacht, we moeten ze kansen bieden. Het hele vmbo heeft zijn bestaan zelfs aan die gedachte te danken. Als we lts’ers en leerlingen van de huishoudschool nu eens samen naar school laten gaan met mavo-leerlingen, dan trekken ze zich aan de beteren op. En als we kinderen met leer- en opvoedingsproblemen ook naar het vmbo sturen (in plaats van naar het speciaal onderwijs), dan krijgen die vanzelf kans op een ‘gewoon’ diploma.

Maar leerlingen met te weinig talent voor wat je op school leert, verdwijnen niet door ze een ander etiket op te plakken en naar een andere schoolsoort te sturen, gemengd met andersoortige leerlingen. En evenmin door ze hogere eisen op te leggen. Beleidsmakers die dat niet onder ogen zien, lopen de kans dat hun plannen averechts werken.

Zoiets dreigt nu te gebeuren met de exameneisen voor vmbo’ers. Volgens berekeningen van de Onderwijsraad kan het aantal gezakten door die strengere eisen stijgen van 5 procent tot 10 of zelfs 20 procent. Omdat scholen waarschijnlijk inspelen op de veranderingen, valt die stijging in de praktijk misschien lager uit. Maar dat er straks meer vmbo’ers zonder diploma van school gaan, lijkt vast te staan.

De gevolgen laten zich raden. Ook zonder vmbo-diploma kunnen scholieren doorleren op de laagste niveaus van het mbo. Maar wie gezakt is voor het vmbo-examen, laat het er vaak bij zitten en meldt zich niet bij het mbo. En áls ze zich aanmelden, is de kans dat ze hun mbo-opleiding vervolgens afmaken betrekkelijk klein.

Zo dreigt beleid dat bedoeld is om de kwaliteit van het diploma te waarborgen, een nieuwe stroom drop-outs te veroorzaken.

Bron: Trouw, 25-4-2009