Wat is het verschil tussen de vrijheid van meningsuiting en wildplassen? In het publieke debat worden beide regelmatig met elkaar verward. Vooral op internet bezondigen talloze mensen zich aan wildplassen: lekker de boel laten lopen, dan ben je er af. Wat kan hou het schelen dat het stinkt? Het is daarom hoog tijd om de vrijheid van meningsuiting terug te plaatsen in de democratische ladder waar hij in een volwassen democratie in thuis hoort. Trede 1: de vrijheid van meningsvorming. Inwinnen van informatie en afweging van diverse gezichtspunten. Anders heb je geen mening maar slechts een voormening, in de woorden van de socioloog Abram de Swaan: een eerste ruwe intuitie die tot een mening kan uitgroeien.

Na de vrije meningsvorming volgt trede 2, de vrijheid van meningsuiting, genoegzaam bekend. Door dus naar trede 3: vrije meningsuitwisseling in een publiek debat. Zonder uitwisseling is meningsuiting betekenisloos: wat heeft het voor zin om vrijelijk meningen te uiten als niemand naar elkaar luistert en niemand elkaar aan het denken zet? Op meningsuitwisseling volgt trede 4: meningsherziening. Dankzij het debat leren we een probleem vanuit meer perspectieven te bezien. We gaan de zorgen, angsten en problemen van anderen te begrijpen, of krijgen meer zicht op hoe we anderen onbedoeld kwetsen. Vrijheid van meningsuiting is kortom alleen hoogstaander dan wildplassen wanneer ook de vrijheid van vorming, uitwisseling en herziening van meningen worden gegarandeerd en gekoesterd. 

Zo bezien kunnen we allemaal een voorbeeld nemen aan geestelijk verzorger Ali Eddaoudi, de geestelijk verzorger wier benoeming PVV, VVD en CDA wegens inmiddels herziene meningen willen blokkeren. Eddaoudi was eerder kritisch over de missie in Afghanistan, maar, ‘door de lessen en bivaks waarbij de speccers dagen in de kou buiten sliepen, kreeg hij respect voor de soldaten die dit dag in, dag uit doen. Zijn visie op uitzending veranderde doordat hij er nu met een andere bril naar keek en de jongens en meisjes sprak die met de beste intenties hieraan begonnen’, aldus zijn vrouw Rabi (Trouw, 10 april). Je zou verwachten dat politieke partijen die zich profileren op de vrije meningsuiting, ook de vrijheid van meningsherziening met hand en tand verdedigen. Mensen die hun mening veranderen moet je in een democratie niet verketteren, maar koesteren. Het zijn interessante lieden: de democratie doet iets met ze. Dat Eddaoudi anders over het leger is gaan denken, is voor de functie van geestelijk verzorger interessant.

Hij begrijpt de sceptici en critici immers van binnenuit. De argumenten die hem ooit overtuigd hebben, kunnen anderen mogelijk ook overtuigen. Dat maakt hem misschien nog wel geschikter voor die functie dan iemand die nooit van mening is veranderd.  Aan Staatssecretaris Jack de Vries de taak om deze vrijheden van Eddaoudi te verdedigen. Maar in plaats daarvan zet de sukkel hem onder druk om op te stappen. Gelukkig doet Eddaoudi dat niet. De Vries vindt Eddaoudi zelf wel geschikt, maar mompelt dat er geen draagvlak meer zou zijn, in plaats van zelf draagvlak te creëren. Dunne thee! Waarom ziet de Vries willoos toe hoe zijn mede-CDA-ers zich voor het karretje van VVD en PVV laten spannen? Is dat omdat Eddaoudi Balkenende ‘minder dan een deurmat’ heeft genoemd? Heeft iemand naar de context van die uitspraak gekeken? Eddaoudi schreef in 2006 ‘U bent wel eens het schoothondje van Bush genoemd, maar ik zal u zeggen dat ik u nog geen deurmat waardig vind!’

Schoothondje is een te positieve benaming, zegt Eddaoudi hier, zoals destijds heel veel mensen zieden. Is dat nu zo’n belediging? Nog kortzichtiger is het dat Eddaoudis verdediging van recht op geen handen schudden voor zijn eigen mening over handen schudden wordt aangezien. Het is moeilijk om hier geen racisme in te zien. Zou dit ook allemaal gebeurd zijn als het een christelijk geestelijk verzorger was geweest die de deurmat-metafoor gebruikt had of curieuze ideeen van zijn geloofsgenoten had uitgelegd aan derden? Omdat dit allemaal ook nog in een tegenstelling tussen moslims en niet-moslims wordt getrokken, voel ik me genoodzaakt om te doen wat ook vaak van Nederlandse moslims gevraagd wordt: ik bied hierbij mijn excuses aan voor het lompe gedrag van mijn mede-autochtonen. Sorry mensen, ik vind het ook niet om aan te zien. Ik doe nadrukkelijk afstand van deze ‘Nederlandse gemeenschap’. Jack, recht je rug! Wijs VVD-ers en PVV-ers op het recht van vrije meningsherziening, en spreek CDA-ers streng toe op hypocrisie, racisme en lange teentjes.