Spinoza is de uitvinder van spinazie. Een lustrum is een soort kanarie. Nanotechnologie gaat over onderzoek op lijken. Een van de hoofdstromingen binnen de islam heet de Thora. Digitaal betekent dat het op je pc staat. Provinciale Staten zijn ‘iets met ministers’. Aldus een kleine greep uit de algemene kennis van tweede jaars HBO-studenten. Een docent van de Saxion Hogeschool in Deventer was het opgevallen dat de algemene ontwikkeling van de aanstaande hoger opgeleiden erbarmelijk was. Hij ontwierp in 2006 een test die dit pijnlijk in bevestigde. Onze aanstaande managers en directeuren bleken te denken dat de politie wetten maakt.

Ze denken dat Amsterdam in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd is. Tussen Karel de Grote en Napoleon zou slechts een eeuw liggen. De Verlichting is een lamp en een stomme film ‘niet leuk’. Geen enkele student kon één van de totalitaire ideologieën van de twintigste eeuw noemen. Slechts één student wist waarom er schrikkeljaren bestaan. Sommigen menen dat ‘de aarde eens in de vier jaar een dag langer nodig heeft om rond de maan te draaien.’ Een cursus algemene ontwikkeling is dus broodnodig. Op de Saxion Hogeschool bestaat die inmiddels: in een half jaar kunnen leerlingen hun algemene kennis bijspijkeren. Een uiterst nuttige, noodzakelijke aanvulling maar ook een bekorting van de eigenlijke opleiding met een half jaar. Het gaat immers om kennis die niets met hun opleiding te maken heeft en die ze eigenlijk al lang hadden moeten weten. Zo bar is het al gesteld met Nederland Kennisland dat dit nodig is.

De klaagzang over de gebrekkige kennis van Nederlanders afgelopen zondag in het tv-programma Buitenhof kan dus met kracht worden bevestigd. Een vacature voor een docent Nederlands niet kon worden opgevuld omdat geen enkele sollicitant een foutloze brief had geschreven, vertelde een docent bij Buitenhof. Maar het ontbreekt aan veel meer dan rekenen en taal. HBO-leerlingen menen ook dat een minister wordt gekozen door het volk, en kamerleden door politieke partijen. Geheime verkiezingen zijn verkiezingen waarbij alleen kamerleden mogen stemmen, menen sommigen. Niemand weet dat we het Latijnse alfabet gebruiken, of dat alle cellen erfelijk materiaal bevatten.

Momenteel doen de middelbare scholieren eindexamen. De havisten kunnen met vlag en wimpel slagen met zonder te weten wat eb en vloed veroorzaakt, wat het verschil is tussen het broeikaseffect en het gat in de ozonlaag, of tussen proza en poëzie. Aan het kennisniveau van MBO of VMBO-leerlingen durf ik niet te denken. Kleinere klassen en betere docenten, werd er in Buitenhof geroepen. En het onderwijs minder eenzijdig richten op competenties ten koste van kennis. Competenties zijn belangrijk: een hoofd vol kennis is weinig bruikbaar als je geen sociale en praktische vaardigheden hebt. Maar als niemand een flauw benul heeft wat de omtrek van de aarde is, is het evenwicht is zoek. Velen weten kennis ook niet meer op waarde weet te schatten, vanwege de malle gedachte dat je alles wel kunt opzoeken.

Zodoende zijn inburgeringdocenten niet gemotiveerd om inburgeraars te leren waar Almelo, Eindhoven of Middelburg liggen. Onderzoek van de Tweede Kamer wees vorig jaar uit dat zeventig procent van de docenten ontevreden is over de invoering van competentiegericht onderwijs, en tweederde een gebrek aan vakkennis ziet ontstaan. Het onderzoek van de Tweede Kamer constateert ook dat studenten en docenten ‘een beetje vergeten’ zijn. De helft a driekwart van de docenten is ontevreden met het competentieleren. Een meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat docenten instemmingsrecht moeten krijgen in de invoering van het competentiegericht onderwijs en stemde onlangs voor een SP-motie met die strekking. De regering wil competentiegericht leren op het MBO vanaf 2010 toch verplicht stellen. Managers staan er achter. Het Dijsselbloem-voornemen beter naar docenten te luisteren lijkt alweer vergeten.

Onderwijs moet immers ‘vraaggestuurd’ zijn. Aangenomen wordt dus dat leerlingen er blij mee zijn. Op de Deventer’ hogeschool bleek dat niet. ‘Eindelijk weer eens kennis in plaats van vaardigheden’, was de verzuchting. Heerlijk dat je geen competenties hoeft te laten zien. En ‘heel fijn dat er geen reflectieverslagen op het programma staan.’ Er was zelfs een student die nu ‘zelf meer dingen wil gaan leren en lezen.’ Lezen, was dat niet iets met letters? Met chocola en Sinterklaas? En Stalin, was dat niet de uitvinder van kolen en staal? Er valt nog veel te leren, aan competenties én kennis, voor we ons kennissamenleving mogen noemen.