Onbeantwoorde bestuurlijke liefde
Nederland is te tolerant tegen anderen, maar te streng tegen mij: ik mag best de regels overtreden of geweld gebruiken. Dat vinden de afzijdige, boze burgers, aldus onderzoek in opdracht van de Volkskrant (het Vervolg, 7 november). Hun afstand tot politiek en bestuur maakt ze wantrouwig. Dit wantrouwen vergroot hun afstand. Hoe doorbreken we die vicieuze cirkel, vroeg de krant. Politici moeten een voorbeeld nemen aan sociale professionals: dichtbij zijn, maar ook grenzen stellen, vindt Lampert van onderzoeksbureau Motivaction. Dekker van het SCP wil liever bevorderen dat meer verschillende mensen elkaar treffen ‘in schoolbesturen, bewonersraden en andere organen’.
Dat gaat niet lukken, zo kunnen we helaas leren van de ervaringen van de gemeente Ridderkerk met buitenstaanders. Ruim een jaar deed de gemeente zijn uiterste best, maar ambtenaren, onderzoekers noch de burgemeester kregen contact met hen. Al in 2006 pleitte de burgemeester voor ‘bestuurlijke warmte’: burgers opzoeken, naast ze gaan staan, eindelijk echt naar ze luisteren.
In reactie op de populariteit van Fortuyn betoogde destijds bijna iedereen dat bestuurders zich grotere oren aan moesten meten en deze breed te luisteren moesten leggen. Buitenstaanders voelen zich weinig betrokken bij de samenleving en het overheidsbeleid. Ze voelen zich niet begrepen en erkend, hebben weinig vertrouwen in de overheid en weinig interesse in overheidsinformatie, meedenken en meebeslissen. Ze zijn bang voor andersdenkenden en hebben behoefte aan leiderschap – allemaal volgens onderzoeksbureau Motivaction, die daarnaast plichtsgetrouwen, verantwoordelijken en pragmatici onderscheidt.
Op advies van Motivaction poogde Ridderkerk vanaf 2007 deze afhakers weer ‘aan te haken’, door ze te overladen met bestuurlijke warmte. Het project ‘Aanhaken’ is jammerlijk mislukt: buitenstaanders zijn niet eens gevonden, laat staan aangesproken en aangehaakt. Het is prijzenswaardig dat de gemeente daar geen doekjes om windt. De goudeerlijke brochure stelt klip en klaar: geen enkele poging had effect. Niet het sturen van een digitaal bloemetje naar alle inwoners, teneinde ‘een menselijk, warm gezicht te tonen’. Ook niet cake die alle nieuwkomers bij het standaard informatiepakket kregen (om met de buren op te eten) noch de antwoordkaart met de vraag ‘wat de gemeente nog meer kan doen om mensen met elkaar in contact te brengen’.
Geen hond stuurde de kaart terug. Pogingen met buitenstaanders in de hal van het gemeentehuis in gesprek te raken, wachtend op een paspoort, leverde leuke gesprekken op, maar niet met buitenstaanders. Tijdens wijkbezoeken bleven buitenstaanders boos grommend achter hun vitrage. Ook de oproep om een positieve kreet, gedicht of advies te schrijven over ‘wat betrokkenheid voor u inhoudt’ – ‘met elkaar maken we dan een wandkleed’ – leverde geen enkele reactie van buitenstaanders op, en zelfs weinig van anderen.
Zo sneu. Een jaar lang onbeantwoorde bestuurlijke liefde. Een jaar lang struint de overheid met open armen de stad af, klaar om buitenstaanders een dikke pakkerd te geven. Al die tijd houden de buitenstaanders, volgens het Motivaction-onderzoek een derde van de Ridderkerkse bevolking, zich angstvallig schuil. Deze buitenstaanders moeten wel een pesthekel aan de overheid hebben, dat ze zich zo massaal verstoppen. De gedachte aan een meelevende arm van de burgemeester om hun schouders moet weerzinwekkend voor ze zijn. In de luisterende houding van de gemeente zien buitenstaanders slechts gebrek aan leiderschap, aldus de evaluatie. ‘Echte buitenstaanders sluiten de overheid actief buiten.’
Bestuurlijke warmte of de uitnodiging mee te doen in raden en commissies bereiken buitenstaanders dus niet. Buitenstaanders minachten de democratie. Ze hebben een hekel aan overleg, debat, deals, discussie en compromis. ‘Scherpe verdeeldheid in de media tussen bijvoorbeeld de Raad en het College vertaalt zich in een groter wantrouwen jegens de gemeente’, constateert de evaluatie. Buitenstaanders verlangen echt naar een sterke leider. Twintig jaar vermarkting van burgerschap heeft van burgers echt klanten gemaakt die onverkort goed bediend willen worden, in een winkel met een baas die de wind er goed onder heeft.
Op het spel staat dus niet de liefde voor de natie zoals vaak gedacht wordt, maar de liefde voor de democratie. Trots op democratie – daar schort het aan.
L.S.,
Kennelijk is mevrouw Tonkens niet te rade gegaan bij de burgers, door bijvb. zo maar eens bij iemand aan te bellen en heeft ze verder niet doorgevraagd bij het gemeentebestuur of er niet wat “oud zeer” lag tussen bestuur en burgers. Ongetwijfeld is ze hartelijk ontvangen op het gloednieuwe, door de bekende Belgische architect Charles van den Hove ontworpen gemeentehuis cq. stadskantoor. Afgezien van het feit dat ik het architectonisch misbaksel, (maar dat is persoonlijk), thuis vind horen in het Italië van Mussolini, heeft het heel veel geld gekost en is er een enkele jaren oud gemeentehuis en een prima verbouwd politiebureau en een brandweerkazerne voor afgebroken. De aanvankelijke bouwsom was begroot op 33.000.000 hfl maar schijnt opgelopen te zijn tot 33.000.000 euri. Dit m.i. te grote bedrag heeft de gemoederen in de gemeente jarenlang bezig gehouden en geleid tot een soort constante aversie en wantrouwen tussen inwoners en gemeentebestuur.
Vanwege alle kritiek is het gemeentebestuur als een gek gaan bezuinigen op het inwendige van het gebouw met als resultaat dat het een ontvangsthal heeft waar een Boeing 747 met gemak kan parkeren met ergens in de verte een aantal loketten om de burger te woord te staan; de ambtenaren daarentegen klagen over te weinig ruimte voor de dagelijkse werkzaamheden. Voor het overige: ga kijken en overtuig uzelve.
Daarnaast speelt er wat recenter een ander “vuiltje”: Ridderkerk krijgt van de provincie en/of de R.E.T. een aansluiting op het tramlijnennet van Rotterdam. Vanuit Rotterdam-Beverwaard wordt de tramlijn doorgetrokken naar Ridderkerk en deze lijn zal dwars door het centrum moeten gaan lopen. Eén en ander draait uit op forse stedebouwkundige ingrepen en er zal heel wat voor moeten worden gesloopt. Dat is jammmer, want we hebben al een aantal uitstekende busverbindingen met station R’dam-Lombardijen en metrostation Kralingse Zoom met ca. 30 minuten reistijd. Deze bussen volgen een uitgebreid trajekt door de wijken waardoor niemand verder dan ca. 200 mtr. van een bushalte afwoont. Wanneer echter de tram komt, verdwijnen deze buslijnen, met als gevolg dat iedereen kilometers moet lopen cq. fietsen om bij een tramhalte te komen. Bovendien neemt de reistijd toe omdat we eerst naar R’dam-Beverwaard moeten. Het tramplus projekt, want zo heet dat, kost ca. 300.000.000 euro en wel voor een tramlijn van 6-8 km. Op de achterkant van een sigarendoosje valt uit te rekenen, dat iedere Ridderkerker die in Rotterdam werkt, van de rente van dit bedrag kan worden gehaald en gebracht met een taxi. Er is veel tegenstand tegen dit tramplusplan en tegenstanders hebben gevraagd om een referendum. De raad heeft dit geweigerd en is akkoord gegaan met de aanleg omdat men de partijgenoten in het machtige Rotterdam en de provincie niet tegen de schenen wilde schoppen en vooral ook omdat men niet zeker was van de uitkomst. Dan maar 300 miljoen belastinggeld over de balk. Er zijn meer affaires; oud en nieuw maar de gemiddelde indruk die ik van het gemeentebestuur heb en n.a.w. velen met mij, is dat men niet geneigd is tot luisteren. Als een gemeentebestuur maar vaak genoeg laat blijken, maling te hebben aan de bestuurden, moet je niet gek kijken als dat andersom ook zo werkt. Wanneer je dan daarna nogeens op advies van één of ander bureau aardig tegen je “klanten” begint te doen, dan heb je het niet helemaal begrepen, net zomin als mevr. E. Tonkens overigens.
Mvg, H.H. Verveer-Ridderkerk