INSTRUMENTELE DIAGNOSTIEK EN HET KIND ALS MACHIENTJE: EEN KRITIEK.

Zorg

Dames en heren. Als ik het goed begrepen heb, zitten in de zaal veel mensen die betrokken zijn bij het speciaal onderwijs Cluster 2. Als leerkracht of als begeleider of als diagnosticus, maatschappelijk werkende, logopedist, een enkele schoolarts wellicht en mensen uit instellingen voor dove kinderen, slechthorende kinderen en voor kinderen met ernstige spraak- /taalproblemen. U zal in meerderheid uw werkzaamheden rangschikken onder kopjes als onderwijs, begeleiding, remedial teaching, diagnostiek,e.d. Dat heb ik met U gemeen: ik werk zo’n dertig jaar als psycholoog in het speciaal onderwijs: voorheen LOM en MLK, nu SBO, speciale kleuterafdelingen en Zmok, nu Cluster 4.

Ik doe vooral diagnostiek maar ook begeleiding van kinderen en ouders. Maar sinds een aantal jaren zijn wij, U en ik, ook zorgfunctionarissen. Zo’n tien, vijftien jaar geleden, leidde het woord Zorg een stil en bescheiden leven. Als men mij destijds benoemd zou hebben in een  “zorgcommissie” zou ik vreemd hebben opgekeken. Maar het woord  “Zorg”  is op een gegeven moment aan een onstuitbare opmars begonnen. En ineens waren er zorgplannen, zorgfunctionarissen, interne en externe zorgcommissies, zorgmanagers, zorgtoeleiding, zorgverstrekking en nog veel meer. Wij waren beland in een zorgstructuur en het is goed om ons te realiseren dat dat zo is en wat het inhoudt. Want laten wij niet naïef blijven: Zorg is een product. En dus zijn er zorgproducenten en is er een zorgmarkt. En zijn er zorgbudgetten en zorgverzekeraars. En zijn er zorgbeleidsmakers en een overheid die toeziet op de zorg en op de zorgkosten.

En moeten wij extra zorg kunnen verantwoorden. Dus moeten er criteria komen om de zorgbehoeftigen te indiceren. En zo’n indicatiestelling moet objectief zijn, en transparant en uniform en consequent en liefst wetenschappelijk onderbouwd, want dat klinkt héél verantwoord. En daarom zijn er tests en toetsinstrumenten en vragenlijsten en observatieschalen.

En ook dat is een markt. En omdat er zorggeld is voor geïndiceerden, zijn er ook toeleiders en dossiervullers. En ook dat wordt een markt. Wij mogen het niet steeds zeggen, omdat het zo vervelend klinkt, maar de zorgbehoeftigen zijn natuurlijk te beschouwen als gehandicapt, ziek, gestoord. Het is ook rationeel om de omvang van het zorgbudget in overeenstemming te brengen met de mate van gehandicapt of gestoord zijn. Dat vraagt heel wat meet-  en rekenwerk en daar zitten de zorgverzekeraars en beleids-medewerkers en controlerende overheidsdienaren boven op. Want er gaat veel geld om in de Zorg en het lijkt soms wel of er wekelijks handicaps en stoornissen bij komen. Ik ken wel kinderen die er 5 of 6 hebben.

Zo’n zorg-  en handicap filosofie opent ook verre toekomstperspectieven. Eens wordt de genetische kaart van de menselijke baby gelezen alsof het een geheugenkaart van uw digitale camera betreft. En zie daar: geen foto’s maar alle risicofactoren, handicaps en stoornissen in beeld. En ook wat dat allemaal aan extra zorg gaat betekenen. En wat dat gaat kosten en hoe hoog derhalve de premie wordt, zeker als deze mens nog gaat roken, of te veel of te weinig aan sport wil gaan doen, of de verkeerde boter gaat eten, of verliefd wordt op een vrouw die niet de juiste genen heeft. Goed misschien overdrijf ik en komt er geen  “brave new world”, maar wordt alstublieft waakzaam en kritisch.Want de tendensen zijn er, de ontwikkeling is er, de bureaucratie is er, de zorgeconomie is er, de farmaceutische industrie is er, de staatsdiagnostiek en staatspedagogiek en staatsmedische wetenschap zijn er, de mechanisering van het wereldbeeld is er, de slordige meten is weten menswetenschap en een soort vulgair empirisme zijn er, de nationale I.Q. quiz is er, de no nonsense cultuur en imponerende technische vooruitgang is er. En de zorg? Ja hoor, die is er ook, van staatswege. Wij zorgfunctionarissen staan allemaal in het gelid. Op commando verstrekken wij zorg. Zo gaat dat.

Deel 2 op 7-1-2010