2. Instrumentele rationaliteit of  praktische processen?

Mijn tweede vraag over welk etiket u op uw organisatie, op uw afdeling of op uw persoonlijke manier van werken wilt plakken. Ik baseer me daarbij op het denkwerk van mijn collega Frank Verborg [4].  Onze wijze van organiseren en produceren wordt steeds verder onttoverd (Heidegger[5]) en steeds pregnanter gevoed door instrumentele doelrationaliteit[6]: McDonaldization[7].Dat is de dieptegrammatica van onze cultuur geworden. We hanteren daarbij bewust dan wel onbewust een viertal kernprincipes. Allereerst dat van de efficiency. Reizen verwordt tot het zo snel mogelijk en allemaal identiek van A naar B komen. Het begrip ‘trekken’ verdwijnt uit ons idioom. Ook uit dat van organisaties. Daarnaast dat van ‘calculeerbaarheid’: kwantiteit gaat boven kwaliteit wanneer je vooraf wilt voorspellen wat de inhoudelijke of financiële uitkomst is. Als derde dat van de beheersing: alle verrassingen moet je weg organiseren.Alle mensen moeten hetzelfde doen. Als het kan op het zelfde tijdstip of ministens op de vooraf geplande momenten. Het vierde principe: de inzet van non-human technology. Het lijkt alsof de menselijke factor het enige onvolmaakte element in de technocratisering vormt. De enige oplossing is dus: elimineren die factor. De ontmenselijking en onttovering van de systemen heeft voordelen wanneer de voorgaande principes hoofddoel zijn.Ik signaleer ook vanuit het HRM-denken deze systematisering. Daar waar het systeem van functioneringsgesprekken of van de individuele competentiekaarten gericht zijn op uniformiteit en voorspelbaarheid van handelen en acteren, missen ze hun doel.Dat beduidt immers zeer grondige uitschakeling van het individuele, het toevallige, het persoonlijke, het situationele, het natuurlijke, het samenwerken, het menselijke. Eigenlijk wordt in een angstaanjagend toenemend deel van mijn levensterreinen alles overbodig wat ik persoonlijk te bieden heb.  Ook uw organisatie of uw werkwijze mag geen icoon worden van de rationele instrumentaliteit in de organisatieontwikkeling.Dus onderzoeken: Waar dreigt u of uw handelen en  denken dat te worden? Ik denk dat daartoe van experts in  organisaties veel moed nodig is. Dat betekent immers dat ze veel van de systemen en oplossingen waarmee ze tijdens hun professionele opleiding zijn versterkt, los moeten kunnen laten. Ik wens u en uw toekomstige organisaties, dat u daartoe ondanks uw jonge leeftijd zeer snel in staat blijkt te zijn.