6. Individualisme of gemeenschapszin?

‘Anderhalve eeuw geleden werden de meeste sociale taken nog afgehandeld door de familie’ zei Peter Drucker twee jaar geleden in een interview in de NRC. ‘Nu worden ze bijna allemaal aangepakt door gemanagede instituties die autonomie nodig hebben om te kunnen functioneren. Ik durf te zeggen dat het niveau van onze beschaving afhangt van de prestaties van al die instituties en van hun management’.  Mijn collega Adriaan Bekman[13] plaatst zich met zijn recentste boek De organisatie als gemeenschap in die denktraditie. Een gemeenschap vorm je langzaam maar gestaag, wanneer je binnen organisaties gezamenlijk kunt werken aan problemen die er toe doen, op een wijze die creativiteit afdwingt, in een open proces wat managers stevig sturen en waar experts nieuwe verrassende eenvoudige en vooral werkzame impulsen verzorgen.

En thema’s die er toe doen, ik herhaal het nogmaals,  hebben te maken met de waardecreatie voor de klant. Het andere beschouw ik als intern gedoe. Voor het volgende tekstdeel grijp ik weer naar een interne publicatie van mijn collega Frank Verborg.

Cultuurpessimisten waarderen de toenemende individualisering negatief en zien overal egoïsme toenemen[14]. Ik ervaar dat anders. Natuurlijk zijn we zelfbewust, streven we onze eigen doelen na, willen we ons profileren en willen we iets nalaten. Allerlei slogans spelen in op dat verlangen. Op de A2 richting Maastricht staat op een bord, midden in het weiland, deze prachtige regel: your destiny is to be famous. Dat levensbeginsel spreekt me wel aan. Het inspireert om een nieuwe stap te zetten, iets te doen dat net iets verder gaat. Je wilt iets doen wat er toe doet, iets neerzetten en het liefst jezelf.

Toch worden we in onze technische en complexe samenleving steeds meer van elkaar afhankelijk. Afhankelijkheid is de afgelopen decennia exponentieel toegenomen en is een wezenskenmerk van ons sociaal economisch universum. Iedereen is voor zijn functioneren en welbevinden meer dan ooit in de menselijke geschiedenis aangewezen op de ander. Eigenbelang speelt dus wel, maar kan feitelijk nooit de essentie van organisatiegedrag zijn. Niet intern en niet in het externe netwerk. De kernopgave voor het individu is dat hij zich afvraagt: wat kan ik bijdragen aan het proces van de ander. De individuele medewerker produceert geen output, maar input voor de schakel daarna. Samenwerken is dus simpelweg iets doen voor anderen en zo een bijdrage leveren in een proces wat waarde creëert voor klant of afnemer.

Ik zie dat we de afgelopen decennia in onze systematiek vanuit bijvoorbeeld P&O wel erg veel gericht waren op het individu. Diens ontwikkeling, diens bijdrage, diens aandeel, diens flexibiliteit, etcetera. Ik zou u willen uitdagen als professional mee te denken over de vraag welke middelen we hebben of moeten krijgen om die gemeenschapsvorming te dienen.