Hoe kinderen verdwalen in de Jeugdzorg

Onderwijs is het mooiste vak dat er bestaat. Wat wil een mens nog meer dan jonge mensen helpen bij hun ontwikkeling? Daar gaat toch niets boven. Nieuwe inzichten (…) of motieven die mij boven de pet gaan lijken hier telkens een stokje voor te steken. Onderwijs moet net als alles tegenwoordig meetbaar zijn. Ik ben gemeten, dus ik besta. Snappen en begrijpen zijn lastige begrippen. Zeker lastig om objectief te meten. Want hoe leg je als docent nu uit dat die ene student wel is geslaagd en die andere juist niet. Veel te subjectief, die beoordeling. Wat nu? 

Daar is het volgende op gevonden: we meten alleen nog dat wat echt meetbaar is en sluiten elke vorm van subjectiviteit uit. Briljant!!! We ontwerpen mc-toetsen die meetbaar zijn. Dus geen geneuzel met open vragen en zo, nee, gewoon 40 mc-vragen. Van zoeken naar wat die student nu wel of niet begrepen heeft zijn we in één keer verlost. De toets is meetbaar en daar gaan we goede sier mee maken. We zijn ons er niet meer van bewust, lijkt het, dat we op deze manier slechts een heel klein stukje toetsen, een onmogelijk klein en irrelevant stukje ook nog eens. In feite gaan we voorbij aan de essentie van onderwijs en dat is dat studenten zaken begrijpen, uit kunnen leggen, over analytisch vermogen gaan beschikken, verbanden zien, enzovoorts. En we toetsen op slechts een eerste stapje in het leerproces en dat is reproductie van de stof. Het vergeten is begonnen. Is dit niet ontzettend triest?

Een klein betoogje aan de hand van een paar boeken in mijn boekenkast. ‘Put first things first’ lijkt in de verdrukking.

Op mijn vakgebied, strategisch HRM ben ik hartstikke ‘bij’ zoals dat heet. En naast de typische jaren ’60 en ’70 boeken – zoals Ik ben ok, jij bent ok van Thomas A. Harris over Transactionele analyse, Groepsdynamica van Remmerswaal, Zen en de kunst van het motoronderhoud van Pirsig over kwaliteit – staan er tal van actuele boeken in mijn boekenkast. Maar bijvoorbeeld ook The 7 habits van Covey.

Met name Covey’s habit ‘Put first things first’ staat tegenwoordig erg onder druk. Jonge mensen interpreteren deze habit als een vorm van timemanagement. Leuke titel daarvoor, zie je ze denken. Fout. Deze habit slaat op de vraag wat nu echt belangrijk is in het leven. En echt belangrijk voor Covey – en voor mij – zijn mensen en hun relaties. Mensen en hun relaties gaan altijd voor regels en procedures, gaan altijd voor instrumentele zaken. Veel mensen vinden dit vanzelfsprekend, maar een groeiende meerderheid lijkt regels en concreet meetbare uitkomsten veel en veel belangrijker te vinden. Meten is weten en dat geeft pas houvast, is hun overtuiging. Deze overtuiging is terug te vinden in het huidige onderwijs.

Dat mijn eigen beeld over wat goed onderwijs is zo gek nog niet is – de esstentie ervan lijkt over de rand geduwd – wordt bevestigd door een ander boekje in mijn boekenkast – fors actueler dan bijvoorbeeld dat van Thomas A. Harris – namelijk Wie orde zaait zal chaos oogsten van Walter Baets. Baets laat ons zien dat onze wereld van onderzoek en onderwijs veel te veel is ingekleurd door een rationeel analytische en instrumentele kijk op de werkelijkheid. Echt leren verdwijnt hierdoor naar de achtergrond en de praktische relevantie van onderzoek holt achteruit. Zie je nou wel, denk ik dan! Baets pleit voor een meer holistische benadering naast die van de rationele analyse.

Om even bij mijn boekenkast te blijven, tot slot iets over een boekje van Andries Baart: Aandacht. Baart begint zijn boekje met een anekdote. Zijn moeder moest naar het ziekenhuis om de testen of ze in voldoende conditie was voor haar volgende chemokuur, de andere dag. Een vriendin haalde haar op en bracht haar weer thuis. Eenmaal thuis in de voortuin zakte ze in elkaar en met de grootst mogelijke moeite konden haar man en de vriendin haar binnen op de divan leggen, waar ze vrijwel direct overleed. Toen Baart’s vader de telefoon wilde pakken om de huisarts te bellen, ging deze af. Het was het ziekenhuis. Een vrolijk stem aan de andere kant: ‘Uw vrouw is in voldoende goede conditie om morgen haar chemokuur te ondergaan.’

Kortom, een schrijnend voorbeeld voorbeeld om nog maar eens te onderschrijven wat die Baets bedoelde met zijn pleidooi voor meer plek voor een holistische benadering. Hadden ze daar in het ziekenhuis nu ook eens in de poppetjes van haar ogen gekeken in plaats van alleen maar door een microscoop naar haar bloeddeeltjes, dan was hun conclusie een heel andere geweest.

Wat zeggen scholen aan het einde van hun studie tegen studenten? Juist: ‘Beste student je bent voldoende toegerust om als beginnend beroepsbeoefenaar het werkveld in te stappen. Succes ermee!’